Mediacje transgraniczne w Unii Europejskiej
Prowadzenie mediacji w sprawach transgranicznych byłoby niezwykle trudne bez odpowiednich ram prawnych. Stworzenie takich ram wymaga odpowiednich porozumień bilateralnych lub przyjęcia wspólnych rozwiązań w ramach danej organizacji międzynarodowej. Poniżej omówimy pokrótce w jaki sposób mediacje transgraniczne funkcjonują na terenie Unii Europejskiej.
Jak wygląda mediacja? Przebieg mediacji od jej przygotowania do ugody
Chcesz skorzystać z mediacji, ale nie wiesz czego się spodziewać? Chcesz dowiedzieć się jaki jest przebieg mediacji? A może chcesz zostać mediatorem i zastanawiasz się jak wygląda mediacja lub jak się do niej przygotować? W tym artykule objaśnię pokrótce te zagadnienia. Przepisy prawa nie regulują dokładnie tej problematyki, więc opieram się tu zarówno na literaturze przedmiotu z domieszką szczątkowych regulacji prawnych w tym zakresie, jak i na własnym doświadczeniu.
Mediator w sprawach cywilnych
Prowadzenie mediacji wiąże się z dużą odpowiedzialnością i wymaga wielu umiejętności oraz szerokiej wiedzy z różnych dyscyplin. Wydawać by się mogło, że w związku z tym mediator musi spełnić trudne do osiągnięcia wymogi związane z odpowiednimi studiami, odbyciem praktyki zawodowej lub aplikacji, czy też zdać stosowny egzamin. Rzeczywistość odbiega jednak od tego wyobrażenia. Wymagania formalne wobec mediatora są niższe niż być powinny, w związku z czym mediować mogą nawet osoby, które nie są do tego odpowiednio przygotowane. Tak jest w przypadku niemal wszystkich rodzajów mediacji. Nie inaczej wygląda to w przypadku zapewne najpowszechniejszych mediacji w sprawach cywilnych. Kim jest mediator w sprawach cywilnych? Jaka jest jego pozycja według przepisów o mediacji cywilnej? Mediator w sprawach cywilnych Osobą od której zależy najwięcej podczas właściwej części mediacji (z wyjątkiem samych stron konfliktu) jest mediator. To od jego osobowości, obranej strategii, zastosowanych technik prowadzenia mediacji, wiedzy co do samej mediacji, jak też natury sprawy, w której mediacja się odbywa, zależy czy dojdzie do zawarcia ugody i pojednania między stronami. W artykule Kim powinien być mediator? opisałem cechy mediatora, przedstawiając pewien model, do którego mediatorzy powinni dążyć. W tym artykule skupię się zaś na formalnych wymaganiach stawianych przed mediatorami cywilnymi oraz określonych prawem zadaniach, które przed nimi stoją. Kto może pełnić funkcję mediatora? Mediatorem może zostać osoba fizyczna, pod warunkiem posiadania pełnej zdolności do czynności prawnych i korzystania z pełni praw publicznych. Wyjątkiem są czynni sędziowie, którzy nie mogą być mediatorami. Zakaz prowadzenia mediacji nie dotyczy zaś sędziów w stanie spoczynku. Taki stan rzeczy daje możliwość pełnienia funkcji mediatora niemal każdemu, niezależnie od jego wykształcenia i umiejętności. W opinii S. Pieckowskiego stan taki jest spowodowany przyjęciem przez autorów ustawy błędnego jego zdaniem założenia, że umiejętność prowadzenia mediacji nie jest kwestią wiedzy mediatora, a jedynie jego osobowości. Jak zauważa wyżej wymieniony autor, brak jest ograniczeń co do wyboru mediatora ze względu na pokrewieństwo z jedną ze stron. Nie przewiduje się także instytucji wyłączenia mediatora (choć moim zdaniem trudno powiedzieć, że taka instytucja jest konieczna, skoro strony mają w zasadzie zupełną dowolność w wyborze mediatora). Kto może zostać stałym mediatorem? Mediatorem w danej sprawie może być więc każdy, nawet jeśli zawodowo nie zajmuje się mediacjami. Nieco większe wymagania stawiane są stałym mediatorom. W poszukiwaniu odpowiednich regulacji w tym zakresie należy sięgnąć do Prawa o ustroju sądów powszechnych. Według tej ustawy, stałym mediatorem może zostać osoba, która: spełnia omawiane wcześniej wymagania określone w art. 1832 § 1 i § 2 k.p.c., tzn.: posiada pełną zdolność do czynności prawnych, korzysta z pełni praw publicznych, nie jest sędzią (z wyjątkiem sędziów w stanie spoczynku), posiada wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji, ukończyła 26 lat, zna język polski, nie była skazana prawomocnie za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe, została wpisana na listę stałych mediatorów prowadzoną przez prezesa sądu okręgowego. Wpis na listę stałych mediatorów Wpisu na listę stałych mediatorów dokonuje prezes sądu okręgowego w drodze decyzji wydawanej na wniosek osoby ubiegającej się o wpis. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie prowadzenia listy stałych mediatorów stanowi w § 5 ust. 1, że: Do wniosku dołącza się kopie dokumentów potwierdzających wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji, którymi są: informacje o liczbie przeprowadzonych mediacji, spis wydanych publikacji na temat mediacji, opinie ośrodków mediacyjnych lub osób fizycznych o posiadanej wiedzy i umiejętnościach w zakresie mediacji, dokumenty poświadczające posiadane wykształcenie, odbyte szkolenia z zakresu mediacji oraz określające specjalizację. Czy aby zostać stałym mediatorem trzeba odbyć praktykę? Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 1 marca 2017 r. (sygn. akt III SA/Gl 1487/16), zwrócił uwagę na fakt, że § 5 pkt 1 Rozporządzenia w sprawie prowadzenia listy stałych mediatorów nie zawiera zamkniętego katalogu dokumentów i oświadczeń. Jak stwierdził sąd: (…)oświadczenia lub dokumenty, ujęte w tym katalogu są przykładowymi dokumentami potwierdzającymi wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji. Wobec tego brak załączenia jednego z nich albo załączenie innego, nie przesądza o braku formalnym wniosku, a tym bardziej o odmowie wpisu na listę stałych mediatorów(…). WSA w Gliwicach uznał również, że: (…)dla wykazanie wiedzy i umiejętności w zakresie mediacji niezbędne jest wykazanie doświadczenia w ich prowadzeniu, podczas gdy doświadczenie może obrazować poziom umiejętności a nie same umiejętności. Aby jednak zdobyć doświadczenie trzeba prowadzić mediacje a to umożliwia wpis na listę stałych mediatorów(…). Taka interpretacja przepisów pozwala na wpisanie na listę stałych mediatorów osób, które np. nie wydały żadnej publikacji związanej z mediacją i nigdy nie prowadziły mediacji. Konieczne jest tylko spełnienie warunków formalnych określonych w art. 157a Prawa o ustroju sądów powszechnych. Lista stałych mediatorów Prawomocna decyzja o wpisie na listę stałych mediatorów jest podstawą do wpisania mediatora na listę stałych mediatorów prowadzoną w innym sądzie okręgowym. Takiego wpisu dokonuje się na wniosek mediatora złożony do prezesa tego sądu. Procedurę weryfikacji, dotyczącej spełniania omówionych wcześniej warunków przechodzi się więc tylko raz. Aktualna lista stałych mediatorów udostępniana jest przez prezesa sądu okręgowego sądom i innym podmiotom w siedzibie sądu, a także zamieszczana przez niego w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej sądu. Status stałego mediatora Wpis na listę oznacza pewne zmiany dla mediatora. Stały mediator może bowiem odmówić mediacji tylko z ważnych powodów, o których jest zobowiązany niezwłocznie powiadomić strony, a w przypadku mediacji sądowych także sąd. S. Pieckowski, wskazuje na ten zasadniczy brak możliwości odmowy podjęcia się mediacji jako jeden z dwóch powodów (obok swego rodzaju gwarancji jakości usług mediacyjnych) przemawiających za korzystaniem z usług mediatorów stałych. Stały mediator (podobnie jak sędzia, referendarz sądowy, urzędnik sądowy i asystent sędziego) może prowadzić spotkanie informacyjne dotyczące polubownych metod rozwiązywania sporu, a w szczególności mediacji. Listy mediatorów prowadzone przez uczelnie i NGO Organizacje pozarządowe w zakresie swoich zadań statutowych, a także uczelnie, mają możliwość prowadzenia listy mediatorów oraz tworzenia ośrodków mediacyjnych. Informację o nich przekazuje się prezesowi sądu okręgowego. Wpis na taką listę wymaga pisemnej zgody mediatora. Informacja o wpisie na taką listę może być na wniosek mediatora zamieszczona na liście stałych mediatorów. Uprawnienia przysługujące mediatorom w sprawach cywilnych Mediatorom przysługuje prawo do wynagrodzenia i zwrot uzasadnionych wydatków. Mogą oni również zapoznawać się z aktami sprawy. Prawo do zapoznania się z aktami sprawy Mediator ma prawo do zapoznania się z
Rola sądu w mediacji cywilnej
Mediacja skupia się przede wszystkim na stronach sporu. Czasami jednak kluczowe dla całego procesu mediacji mogą okazać się inne osoby. Mimo tego, że mediacja ma być alternatywą wobec postępowania sądowego, to właśnie sąd ma olbrzymi wpływ na mediację. Wpływ ten manifestuje się przede wszystkim jeszcze przed rozpoczęciem właściwej mediacji, a także po jej zakończeniu. W tym artykule wyjaśnię pokrótce jaką rolę pełni sąd w mediacji cywilnej.
Procedura mediacji cywilnej
Mediacja jest dość elastycznym procesem rozwiązywania konfliktów. W przeciwieństwie do mocno sformalizowanego arbitrażu oraz ściśle określonych reguł dotyczących postępowania sądowego, mediację można dostosować do indywidualnych potrzeb stron. Jedną z podstawowych zasad mediacji jest jej odformalizowanie. Niemniej jednak, również mediacja podlega pewnym regulacjom prawnym. W niniejszym artykule wyjaśnię pokrótce jak wygląda procedura mediacji cywilnej.
Bezpieczeństwo korzystania z mediacji
Tym co sprawia, że mediacje są tak atrakcyjną metodą rozwiązywania sporów jest przede wszystkim możliwość wpływania na swój własny los. Zalety mediacji związane z możliwością samodecydowania o sposobie rozwiązania swojego konfliktu, byłyby jednak nic nie warte bez gwarancji, że mediacja jest z perspektywy stron po prostu bezpieczna. W tym artykule omówimy zasady wpływające na bezpieczeństwo mediacji i dające stronom solidne powody do traktowania mediacji jako bezpiecznej metody rozwiązywania sporów.
Etyka w mediacjach z perspektywy stron konfliktu
Etyka jest jednym z najważniejszych zagadnień związanych z mediacją. Zazwyczaj w dyskusjach o mediacji kładzie się nacisk na aspekty prawne lub psychologiczne. Dylematy moralne są jednak nie mniej ważnym problemem. Etyka w mediacjach kojarzy się przede wszystkim z etyką zawodową mediatorów lub etyką zawodów prawniczych. Rozważając problematykę etyki w mediacjach nie powinno się jednak pomijać perspektywy stron konfliktu. Od podejścia etycznego stron zależy bowiem nie tylko sukces tej lub innej mediacji, lecz również budowanie w społeczeństwie kultury dialogu.
Pełnomocnicy i sędziowie a mediacja
Przedstawiciele profesji prawniczych odgrywają szczególną rolę w szerzeniu idei mediowania. W dużej mierze to od nich zależy, czy uda się spopularyzować tę metodę rozwiązywania sporów wśród polskiego społeczeństwa. Pełnomocnicy w mediacji, jak i przed jej rozpoczęciem, mają olbrzymi wpływ na decyzje podejmowane przez zwaśnione strony. Rola sędziów również jest niebagatelna. Mimo iż świadomość wagi mediacji jest wśród przedstawicieli zawodów prawniczych coraz większa, w środowisku mediatorów wciąż zdarza się słyszeć o działaniach sędziów lub pełnomocników stron, które uderzają w proces mediowania lub mediację jako taką. Wiele problemów wynika wciąż z nieświadomości. Część z nich związana jest jednak z błędami, u podstaw których leżą problemy, o charakterze natury nie merytorycznej, lecz etycznej.
Wolność wyboru w mediacji
Tym co najbardziej odróżnia mediację od innych metod rozwiązywania sporów jest to, że to Ty współdecydujesz o sposobie rozwiązania Twojego sporu. Ani postępowanie sądowe, ani arbitraż nie dają Ci kontroli nad Twoim własnym losem. Mediując, możesz jednak wziąć swój los w swoje ręce, bez konieczności oglądania się na cudze rozstrzygnięcia. Możesz choć nie musisz. Dobrowolność mediacji jest bowiem wpisana w jej istotę. Mediacja oparta jest na kilku istotnych zasadach, które umożliwią Ci decydowanie o własnym losie.
Rodzaje i cele mediacji
W związku z naczelnymi zasadami mediacji – zasadą elastyczności i zasadą autonomii sporu – wykształciły się różne formy i rodzaje mediacji. Bogactwo możliwości jakie daje mediacja sprawia, że istnieje wiele rodzajów mediacji, odmiennych ze względu na tryb jej prowadzenia, czy też przedmiot sporu. Cele jakie przyświecają mediacji zależne są od tego, z jakim rodzajem mediacji mamy do czynienia. Konieczne wydaje się usystematyzowanie tych zagadnień.